ગુજરાતી ભાષા ફરજિયાત કરવાનો કાયદોઃ હવે જવાબદારી આપણા સૌની

રાજ્યની તમામ શાળામાં ધોરણ 1થી 8માં ગુજરાતી ભાષા ફરજિયાત કરવાનો કાયદો ભાષાને તો બચાવશે જ, સાથે રોજગારી માટે પણ લાભદાયક રહેશે

------------------------------------------

n  અલકેશ પટેલ / સ્વર્ણિમ ભારત

 

ગુજરાત સરકારે ગયા અઠવાડિયે રાજ્યની તમામ શાળાઓમાં ધોરણ એકથી આઠ સુધીના વર્ગોમાં ગુજરાતી ભાષા ફરજિયાત કરવાનો કાયદો પસાર કર્યો. સાવ જૂજ કિસ્સામાં બને છે તેમ આ કાયદાને વિપક્ષ કોંગ્રેસે પણ સમર્થન આપ્યું. ઘણે મોડે મોડે પણ એક સારું કામ ગુજરાત સરકારે કર્યું છે. ટુકડે-ટુકડેની માનસિકતા ધરાવતા લોકો જો આ કાયદાને અદાલતમાં ન પડકારે અને પડકારે તો પણ ચુકાદો જો ગુજરાત સરકારની તરફેણમાં આવે તો લાંબા ગાળે આપણી માતૃભાષાને બચાવવા ઉપરાંત શિક્ષિત ગુજરાતીઓની રોજગારીની બાબતમાં પણ લાભદાયક પુરવાર થશે.

ગુજરાતીઓ પોતાની માતૃભાષા ગુજરાતી બાબતે ગંભીર નથી. હાલતાંચાલતાં દરેક બાબતમાં, દરેક સંબંધમાં વેપારી માનસિકતા ધરાવતા ગુજરાતીઓએ સદીઓથી સગવડિયા બનીને ગુજરાતી ભાષાને એ સ્થિતિએ લાવી દીધી કે રાજ્ય સરકારે છેવટે પ્રાથમિક શિક્ષણમાં તેને ફરજિયાત કરવા માટે કાયદો કરવો પડ્યો.

ગુજરાતમાં ખાસ કરીને ચાર મોટાં શહેરોમાં તેમજ અગ્રણી પ્રવાસ સ્થળોએ મોટાભાગના લોકો હિન્દી બોલતાં જોવા મળે છે. ચાર મુખ્ય શહેરોમાં અન્ય રાજ્યોમાંથી આવેલા હિન્દીભાષી ભારતીયોને કારણે, તથા પ્રવાસ સ્થળોએ પર-રાજ્યના લોકો પ્રવાસે આવતા હોવાને કારણે હિન્દી એટલું સહજતાથી બોલાય-સંભળાય છે કે આપણે ગુજરાતમાં હોઇએ એવું જ ન લાગે.

દાયકાઓ પછી આ સ્થિતિનાં જોખમી પરિણામ દેખાવાં લાગ્યાં છે. કેન્દ્ર સરકારની કચેરીઓ, બેંકો, કૉર્પોરેટ હાઉસની કચેરીઓ તેમજ ગુજરાતમાં કંપનીઓ સ્થાપતા પર-રાજ્યના ઉદ્યોગપતિઓનું વલણ ગુજરાતમાં પણ હિન્દી-ભાષીઓની નિમણૂક કરવા તરફનું જોવા મળે છે. આ પર-રાજ્યના લોકોની સંખ્યા વધવાથી અંગ્રેજી સ્કૂલો અને સાથે સીબીએસસી સ્કૂલોનું પ્રમાણ વધવા લાગ્યું. તેનું પરિણામ એ આવ્યું કે, ગુજરાતી માધ્યમની શાળાના સંચાલકોને માતૃભાષા ગુજરાતીને બદલે પરભાષા અંગ્રેજી વધારે સારી લાગવા માંડી. સરકારોએ પણ અત્યાર સુધી આંખે પાટા બાંધીને જેમ ચાલે એમ ચાલવા દીધું. સરકાર તેમજ શાળા સંચાલકોના આવાં વલણને કારણે હતાશ થયેલા ગુજરાતીઓ છેલ્લા કેટલાય દાયકાથી પોતાનાં બાળકોને અંગ્રેજી માધ્યમની શાળાઓમાં ભણાવવાનું પસંદ કરે છે.

આ વિષચક્રનું પરિણામ એ આવ્યું કે, અંગ્રેજી જાણનારા પર-રાજ્યના યુવાનો તેમજ અંગ્રેજી જાણનારા ગુજરાતી યુવાનોને કેન્દ્ર સરકારની કચેરીઓ, બેંકો, કૉર્પોરેટ ગૃહો તેમજ અન્ય રાજ્યની ગુજરાતમાં ચાલતી કંપનીઓમાં રોજગારી મળવા લાગી. પણ સંપૂર્ણ ગુજરાતી માધ્યમમાં ભણેલા યુવાનો, ખાસ કરીને ગ્રામ્ય વિસ્તારના યુવાનો રોજગારીથી વંચિત રહેવા લાગ્યા. છેવટે તેમણે પણ રોજગારી મેળવવા અંગ્રેજીના ગાડરિયા પ્રવાહમાં જોડાવું પડ્યું છે.

કેન્દ્ર સરકારની કચેરીઓની વાત તો છોડો પણ ક્યારેક ગાંધીનગરના સચિવાલયની પરસાળમાં ફરીએ ત્યારે પણ ગુજરાતમાં ન હોઇએ એવું લાગે! અંગ્રેજી જાણનારો આઈએએસ અધિકારી અથવા કર્મચારી મુખ્યપ્રધાનનું ભાષણ અંગ્રેજીમાં લખે અને પછી ગુજરાતી અધિકારીઓ તેનું ગુજરાતીમાં ભાષાંતર કરે છે—એ ગંભીર  સ્થિતિ મેં મારી જાતે જોયેલી છે. ગુજરાતમાં ટપાલ વિભાગે બેંકિંગ સુવિધા શરૂ કરી છે પણ અત્યંત આઘાતજનક વાત છે કે ટપાલ વિભાગની બેંકો ગુજરાતીમાં લખાયેલો ચૅક સ્વીકારવાની ના પાડી દે છે એવો અંગત અનુભવ મને પોતાને થયેલો છે.

ખૂબ મોટી સંખ્યામાં ખાસ કરીને ટોચના અધિકારીઓ આજે પણ બિન-ગુજરાતીઓ છે! ભારતનાં કોઇપણ પ્રદેશમાંથી આવેલા લોકો આપણા જ નાગરિકો છે અને તેમને ગુજરાતમાં રોજગારી મળે એમાં વાંધો ઉઠાવવાનો પ્રશ્ન જ ઉપસ્થિત નથી થતો, પરંતુ ભાષાકીય તફાવતને કારણે, અર્થાત અંગ્રેજી નહીં જાણનાર ગુજરાતીઓને ગુજરાતમાં જ રોજગારી ન મળે તો તેનાં જોખમી પરિણામ લાંબાગાળે આવી શકે.

હવે ગુજરાત સરકારે ઘડેલા કાયદાનો જો યોગ્ય અમલ થાય તો ગુજરાતીઓને અર્થાત ગુજરાતી જાણનારા ગુજરાતીઓને રોજગારી મળવાની શક્યતાઓ વધી જશે. ગુજરાતી જાણનારા ગુજરાતીઓને કમ સે કમ સચિવાલય સહિત રાજ્ય સરકારની કચેરીઓમાં, ગુજરાતમાં સંચાલિત સરકારી તેમજ ખાનગી બેંકોમાં રોજગારી મળવાની શક્યતા વધશે.

ભાષા બાબતે કટ્ટર વલણ ન રાખીએ તો પણ તેના માટે એટલું ગૌરવ તો દરેક ગુજરાતીને હોવું જ જોઇએ કે બહારથી આવનારા લોકો ગુજરાતી ભાષાની મશ્કરી ન કરે અને ગુજરાતી જાણનારને નોકરી નહીં આપવાના વલણમાંથી બહાર આવે. શક્ય છે કાયદો નવો બન્યો છે તેથી કેટલીક ખામી રહી હશે, પરંતુ એ તો અમલ શરૂ થયા પછી પણ સુધારો કરી શકાય છે.

ગુજરાતના ચિબાવલા મીડિયાકર્મીઓ તેમના અંધ-ભાજપ વિરોધમાં ઉછળી ઉછળીને આ કાયદાની વિરુદ્ધમાં લોકમત ઊભો કરવા અથવા મિશનરી તથા કોન્વેન્ટ સ્કૂલોના ગુલામ બનીને આ કાયદાની વિરુદ્ધમાં લોકમત ઊભો કરીને કાયદો પાછો ખેંચવા અથવા કાયદાને નબળો પાડી દેવા કુત્સિત પ્રયાસ ન કરે એટલી પ્રાર્થના. વિચારો, ત્યાં સુધી...મિલતે હૈ બ્રેક કે બાદ!

આત્મનિર્ભર ભારતની અભૂતપૂર્વ સ્વદેશી સિદ્ધિ

સ્વદેશી રમકડાં અપનાવવા માટેની વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીની હાકલનું ક્રાંતિકારી પરિણામઃ સાત વર્ષમાં ભારતીય રમકડાંની નિકાસમાં 240 ટકાનો વધારો અને આયાતમાં 67 ટકાનો ઘટાડો

n  અલકેશ પટેલ / સ્વર્ણિમ ભારત

 કોરોનાની વૈશ્વિક મહામારી તેમજ વિવિધ દેશો વચ્ચે યુદ્ધની સ્થિતિને કારણે આંતરરાષ્ટ્રીય અર્થતંત્ર ડામાડોળ છે. અમેરિકા અને બ્રિટન સહિત પશ્ચિમના જે દેશોએ અનેક દાયકા સુધી જે મોંઘવારી જોઈ નહોતી તેનો હાલ તેમને સૌથી ખરાબ અનુભવ થઈ રહ્યો છે. શાંતિના સમયમાં આંતરરાષ્ટ્રીય વેપાર દરેક દેશ માટે લાભદાયક રહે છે, પરંતુ અશાંતિ અને મહામારી જેવાં કારણો માંગ અને પુરવઠાની સ્થિતિ ખોરવી નાખે છે અને પરિણામે અછતની સ્થિતિ ઊભી થાય છે જે છેવટે મોંઘવારી તરફ દોરી જાય છે.

ભારતના વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી આવી સંભવિત સ્થિતિને ઘણી વહેલી ઓળખી ગયા હતા અને તેથી 2014માં સત્તા પર આવ્યા પછી ટૂંક સમયમાં જ તેમણે આત્મનિર્ભર ભારતનું સૂત્ર આપીને દેશવાસીઓને અમુક ચીજોનું ઉત્પાદન ઘરઆંગણે જ કરવા પ્રોત્સાહન આપ્યું હતું. નરેન્દ્ર મોદી એ સ્થિતિ જોઈ શકતા હતા જ્યાં ચીન જેવા વિસ્તારવાદી માનસિકતા ધરાવતા દેશો, અમેરિકા જેવા યુદ્ધખોર માનસિકતા ધરાવતા દેશો અને સાથે પાકિસ્તાન જેવા ઘૂસણખોર-આતંકવાદી માનસિકતા ધરાવતા દેશો તેમના ટૂંકા સ્વાર્થ માટે દુનિયાને યુદ્ધની સ્થિતિ તરફ દોરી જશે એવું તે જાણતા હતા.

આ જ કારણે તેમણે ઑઈલ, શસ્ત્ર-સરંજામ જેવાં ક્ષેત્રોમાં આત્મનિર્ભર થવાની કામગીરી સૌથી પહેલાં શરૂ કરી દીધી હતી. ક્રુડઑઇલના સ્થાને સૂર્યઊર્જા તેમજ વીજળી સંચાલિત વાહનો ઉપર ભાર મૂક્યો. એ જ રીતે શસ્ત્ર-સરંજામનું ઉત્પાદન પણ દેશમાં જ થાય એ માટે પહેલ કરી. આનું પરિણામ એ આવ્યું કે, ક્રુડ ઑઇલની આયાતમાં તબક્કાવાર ઘટાડો થઈ રહ્યો છે. એ જ રીતે શસ્ત્ર-સરંજામ પાછળ 2014 પહેલાં અબજો રૂપિયાનો ખર્ચ થતો હતો તેમાં પણ નોંધપાત્ર ઘટાડો થયો છે. આ બંને પગલાંને કારણે દેશના મોંઘા વિદેશી હુંડિયામણની બચત થઈ રહી છે.

આ જ અનુસંધાને વડાપ્રધાને રમકડાં ક્ષેત્રે પણ દેશને આત્મનિર્ભર થવાની હાકલ કરી. 2014 પહેલાં દેશમાં મોટાભાગનાં રમકડાં ચીનથી આયાત થતાં હતાં. પરંતુ ચીન એવો શેતાન દેશ છે જે આપણા જ નાણાથી આપણી વિરુદ્ધ કાવતરાં કરે છે. વડાપ્રધાને ચીની મોબાઇલ એપ્લિકેશન્સ અને સોફ્ટવેર ઉપર તો સીધો પ્રતિબંધ મૂક્યો, પરંતુ રમકડાંની બાબતમાં સીધો પ્રતિબંધ મૂકવાને બદલે ભારતીય ઉત્પાદકોને દેશમાં જ રમકડાંનું ઉત્પાદન કરવા હાકલ કરી. પરિણામ એ આવ્યું કે, છેક ગ્રામ્ય સ્તરે અનેક લોકોને નવેસરથી રોજગારી મળવાની શરૂ થઈ અને છેલ્લા સાત-આઠ વર્ષમાં રમકડાંની આયાતમાં જંગી 67 ટકાનો ઘટાડો થયો. તેની સામે આ જ ગાળામાં ભારતીય રમકડાંની નિકાસ 240 ટકા વધી. દુનિયાના અનેક દેશો ચીની રમકડાંથી ત્રસ્ત હતા પરંતુ તેમની પાસે કોઈ વિકલ્પ નહોતો તેથી ચીની રમકડાંની આયાત ચાલુ રાખી હતી, પરંતુ ભારતનાં રમકડાંનો વિકલ્પ ઊભો થતાં જ અન્ય દેશોએ પણ ચીની રમકડાંને બદલે ભારતીય રમકડાં ઉપર પસંદગી ઉતારી અને પરિણામે તેની નિકાસમાં અભૂતપૂર્વ વધારો થયો. 2014-15માં રૂપિયા 797 કરોડના ભારતીય રમકડાંની નિકાસ થતી હતી તે 2021-22માં વધીને રૂપિયા 2706 કરોડે પહોંચી. એ જ રીતે 2014-15માં ભારત રૂપિયા 2756 કરોડનાં રમકડાંની આયાત કરતું હતું તે 2021-22માં ઘટીને રૂપિયા 909 કરોડની થઈ ગઈ.

ભારત સરકારે સ્વદેશી રમકડાંને આટલા મોટાપાયે પ્રોત્સાહન આપ્યું તેનું પરિણામ એ પણ આવ્યું છે કે, ઑનલાઇન વેચાણ કરતી અમુક કંપનીઓએ છેલ્લાં બે વર્ષથી ભારતીય રમકડાંના વેચાણ માટે વિશેષ સ્ટોર અને વિભાગ ઊભો કરવો પડ્યો છે. સરકારે જે રીતે ખાદીને પ્રચંડ પ્રોત્સાહન આપીને વણકરોના જીવનમાં આમૂલ પરિવર્તન લાવી દીધું છે એવી જ રીતે સ્વદેશી રમકડાંને પણ અસાધારણ પ્રોત્સાહન આપીને નાનાં નગરો અને ગ્રામ્ય ક્ષેત્રોમાં વસતા રમકડાંના કારીગરોના જીવનમાં પણ ક્રાંતિ લાવી દીધી છે.

ભારતીય મીડિયાની આ ગુનાઈત બદમાશી જ છે કે દેશની આવી અસાધારણ સિદ્ધિઓની યોગ્ય નોંધ લેવામાં આવતી નથી. માત્ર રાજકીય તથા ક્રાઇમના સમાચારોને જ મહત્ત્વ આપ્યા કરતું મીડિયા વિવિધ ક્ષેત્રમાં દેશની અસાધારણ પ્રગતિના સમાચારોની ઉપેક્ષા કરીને દેશની પ્રજાનો જ ઘણો મોટો અપરાધ કરી રહ્યા છે. મને લાગે છે કે મીડિયાને હકારાત્મક તેમજ પ્રગતિ અને વિકાસના સમાચારો આપવા હવે વાચકોએ – દર્શકોએ જ ફરજ પાડવી પડશે. તમે શું કહો છો એ વિચારો, ત્યાં સુધી...મિલતે હૈ બ્રેક કે બાદ!

સોશિયલ મીડિયા પર “સ્ટેટસ”ની કાળી/જોખમી બાજુ

સોશિયલ મીડિયાનો આવિષ્કાર કેવી રીતે અને શા માટે થયો હતો..? દુનિયાભરમાં સોશિયલ મીડિયાનો ઉપયોગ અલગ અલગ રીતે થાય છે, પરંતુ સૌથી જોખમી રીતે તેનો ઉપયોગ ભારતીયો કરે છે...કમનસીબે!  

 n  અલકેશ પટેલ / સ્વર્ણિમ ભારત

 હજુ ગઈકાલ સુધી હસતી-રમતી, ખીલખીલાટ કરતી કિશોર વયની રમ્યા આજે એકાએક ઘરમાં પુરાઈ ગઈ છે, બલ્કે પુરાઈ જવા મજબૂર બની છે. કેમ કે તેના કઢંગી હાલતના અણછાજતા ફોટા વાયરલ થયા છે. પૂર્ણ સંસ્કારી પરિવારની રમ્યા જાણે છે કે પોતે આવું કશું જ નથી કર્યું જેથી તેના કોઈ ફોટા પાડે અને આ રીતે વાયરલ થાય. તેના પરિવારના સભ્યોને પણ પૂરો વિશ્વાસ છે કે રમ્યાએ આવું કશું કર્યું જ ન હોય...અને છતાં હકીકત એ છે કે તેના કઢંગા ફોટા વાયરલ છે. પરિવાર અને મિત્રો સહિત કોઇને નથી સમજાતું કે આવું કેવી રીતે થયું હશે?

સવાર-સાંજ પૂજા-પાઠ કરતો કાર્તિકેય આજે પોલિસ કસ્ટડીમાં છે. કારણ, તે શરાબ અને ડ્રગની પાર્ટીમાં બેઠો હોય એવા તેના ફોટા વાયરલ થયા છે. કાર્તિકેયને ઓળખનાર એકપણ વ્યક્તિ આ વાત માનવા તૈયાર જ નથી, છતાં વાયરલ ફોટાને આધારે પોલિસ હાલ તો તેને લઈ ગઈ છે.

બંને નિર્દોષ હતાં એમાં કોઇને કશી શંકા નહોતી. પરંતુ આવું કેવી રીતે થયું એ કોઇને સમજાતું નહોતું. છેવટે એક સોશિયલ મીડિયા નિષ્ણાત તથા એક સાયબર ક્રાઈમ નિષ્ણાત- એમ બે જણની ટીમ બનાવીને તપાસ શરૂ કરવામાં આવી. એકાદ અઠવાડિયા સુધી ઊંડી તપાસ, પરીક્ષણો, સમીક્ષા અને રમ્યા તેમજ કાર્તિકેય સાથે કલાકો સુધી વાતચીત કર્યા બાદ આ ટીમે જે તારણો કાઢ્યાં એ ચોંકાવનારા છે એટલું જ નહીં પરંતુ આખા સમાજ માટે ચેતવણીરૂપ છે.

નિષ્ણાતોની ટીમનાં તારણોનો સાર કંઇક આ પ્રમાણે છેઃ સંસ્કારી પરિવારનાં આ બંને બાળકોની ભૂલ એ હતી કે તેઓ પરિવાર અને મિત્રો સાથેના દરેક નાના-મોટા શુભ પ્રસંગોના ફોટા પોતાના સોશિયલ મીડિયા “સ્ટેટસ”માં શૅર કરતાં હતાં. સોશિયલ મીડિયામાં માત્ર પરિચિતોને આ બધું શૅર કરવું અને “સ્ટેટસ”માં શૅર કરવું તેમાં થોડો તફાવત છે. આમ તો પરિચિતોને શૅર કરવામાં પણ “ફૉરવર્ડ” થવાનું જોખમ તો રહેલું જ છે, છતાં એ વધારે ચિંતાજનક નથી હોતું, પરંતુ “સ્ટેટસ”માં શૅર કરવામાં પૂરેપૂરું જોખમ છે કેમ કે તમારું “સ્ટેટસ” તમારા પરિચિત ન હોય, તમારા કૉન્ટેક્ટ લિસ્ટમાં ન હોય એવા લોકો પણ જોઈ શકે, તેનો દૂરુપયોગ કરી શકે એવું જોખમ છે. કેવી રીતે? તો એ મુદ્દો જાતે વિચારો તો વધારે સભાન-સતર્ક થઈ શકશો.

વાસ્તવમાં આવું બધું ન થાય, બદમાશ તત્વો આવો ગેરલાભ ન ઉઠાવે એ માટે સોશિયલ મીડિયાના તમામ પ્લેટફોર્મ અને તમામ સાઇટ ઉપર ચોક્કસ પ્રકારના સલામતીનાં પગલાં અને ફિલ્ટર ઉપલબ્ધ હોય છે, પરંતુ કમનસીબે સાવ જૂજ લોકોને જ તેની જાણકારી હોય છે, બાકીના બધા કોઈ જાણકારી કે સમજ વિના સોશિયલ મીડિયાનો બેફામ ઉપયોગ કરતા હોય છે અને પરિણામે રમ્યા અને કાર્તિકેયની જેમ મુશ્કેલીમાં સપડાય છે.

મુદ્દો એ છે કે, તમારી કોઈ આગવી કામગીરી, તમારી સિદ્ધિ વિશે માત્ર પરિચિતોને જાણ કરવા માટે સોશિયલ મીડિયાનો ઉપયોગ કરવાનો હોય છે. એ બધું તો થતું જ હોય છે, પરંતુ હવે ખૂબ મોટી સંખ્યામાં લોકોને – ખાસ કરીને મહિલાઓ-છોકરીઓને બર્થડે પાર્ટી, લગ્ન પ્રસંગ, રેસ્ટોરાંમાં ભોજન, બગીચાની મુલાકાત કે થિયેટરમાં ફિલ્મ જોવા જવા જેવી સાવ સામાન્ય અને અંગત બાબતોના ફોટા “સ્ટેટસ”માં શૅર કરવાની ઘેલછા લાગી ગઈ છે. તેનાં પરિણામો માઠાં આવી રહ્યાં છે, હજુ માઠાં પરિણામ આવશે જો સમયસર આ બધું સોશિયલ મીડિયાના “જાહેર મંચ” ઉપર મૂકવાનું બંધ કરવામાં નહીં આવે તો.

દરેક નાના-મોટા પ્રસંગે પાડેલા ફોટાને “સ્ટેટસ”માં શૅર કરીને “લાઇક” અને “લવ”ના ઈમોજીની સંખ્યા વધારવાની ઘેલછા ઉપર તાત્કાલિક અસરથી બ્રેક મારવામાં નહીં આવે તો આપણી આગામી પેઢીઓ સાવ મુર્ખ પેદા થશે. તેઓ સોશિયલ મીડિયા પરના “સ્ટેટસ” જ જીવનનું અંતિમ સત્ય માની લેશે અને અભ્યાસ, સંશોધન, વાચન-વિચારને ગૌણ માની લેશે. વાલીઓ પોતે ઉપરાંત શિક્ષકો, પત્રકારો તથા અન્ય ચિંતકો આ વિશે પોતપોતાના સ્તરે સ્થિતિ સુધારવા માટે કામ નહીં કરે તો વર્તમાન અને આગામી પેઢી માત્ર ‘રીલ’ બનાવવાને જ મહત્ત્વની કામગીરી ગણશે. તેમનાં એ ‘રીલ’ ફૉરવર્ડ થતાં રહેશે અને એ રીતે તેમની પોતાની “રીલ” ઉતરતી રહેશે. મને તો એવું લાગે છે કે સાવધાન થવાનો આ જ સમય છે, તમે શું કહો છો? વિચારો, ત્યાં સુધી...મિલતે હૈ બ્રેક કે બાદ!